Sihirli Flüt
Operayı keşfet.

Opera başlamadan önce orkestranın çaldığı giriş müziğidir. Uvertür, operaların en ilgi çekici bölümlerinden biridir. Özellikle Rossini’nin opera uvertürlerinin her biri birer baş yapıttır.

1791 yılında ilk defa sahnelenen eser, döneminin en önemli orkestra çalışmalarından biridir. Yavaş giriş, tasavvuf törenlerini hatırlatan üçlü akorlarla açılır. Bu belki de operadan alınan tek temadır. Bu tema dışındaki her şey uvertüre özgüdür ve dinleyici bu 6 dakikalık eserde hayal etmekte özgür bırakılır.

Perde açılır açılmaz peşine düşmüş yılandan kurtulmak için sağa sola koşuşturan Tamino’yu görürüz. Nihayet sesi duyulur “Zu Hilfe! Zu Hilfe” (İmdat! İmdat!). “Yılan yaklaşıyor, beni kurtarın” derken korkudan bayılır. Aynı anda sahneye giren Gece Kraliçesi’nin 3 nedimesi güçlerini kullanarak yılanı öldürürler.

Üç nedime, Prens Tamino’yu yakından görür görmez bu yakışıklı erkeğe ilgi duyarlar. Ancak patronları Gece Kraliçesi’nin yanına gidip olayı anlatmaları gerekmektedir. Bu esnada içlerinden biri Tamino’nun yanında kalacağını, diğer iki nedimenin Gece Kraliçesi’ne gidebileceklerini söyler. Yakışıklı Tamino’yu arkadaşına kaptırmak istemeyen diğer ikili de prensin yanında kalmak isteyince, aralarında tatlı bir tartışma çıkar. Nihayet, üç nedime birlikte sahneyi terk eder, Gece Kraliçesi’ne doğru yola çıkarlar.

Bu 6 dakikalık açılış sahnesinde, Mozart’ın müziğine üç bayanın güzel sesi eşlik eder. Üç nedimenin baygın prens Tamino’ya yakın olmak için yaptığı tatlı tartışmayı dinleriz.

Peşine düşen dev yılandan kurtulmak için sağa sola koşuşturan Tamino korkudan bayılır. Aynı anda sahneye giren Gece Kraliçesi’nin üç nedimesi güçlerini kullanarak yılanı öldürürler. Üç nedime sahneyi terk eder, Gece Kraliçesi’ne doğru yola çıkarlar. Bu sırada Tamino uyanır. Yılan ölmüş ve kurtulmuştur ama etrafta kimseler yoktur.

Uzaktan neşeli bir türkü sesi gelir. Tuhaf kıyafeti, sırtında kuş kafesi, elindeki flütle garip biri sahneye gelir ve şarkısına başlar;

Bu 3 dakikalık sahnede, Mozart’ın ufak bir flütü de katarak yarattığı melodi fırtınasını dinleriz. Bu kısa aryada, kuş avcısı olduğunu anlatan Papageno, özellikle kadınlara olan düşkünlüğünü ve isteğini vurgular.

Uzaktan neşeli bir türkü sesi gelir. Tuhaf kıyafeti, sırtında kuş kafesi, elindeki flütle garip biri sahneye gelir. Gelen Papageno’dur. Kuş avcısı olduğunu anlatan Papageno, özellikle kadınlara olan düşkünlüğünü vurgular.

Tamino, kendisini yılandan kurtaranın Papageno olduğunu düşünür. Papageno önce anlam veremese de durumdan memnundur, kendisini bir kurtarıcı olarak tanıtır. Bu sırada üç nedime tekrar sahneye gelir. Papageno’yu yalan söylediği için cezalandırırlar. Tamino’ya gerçekte onu kurtaranın kendileri olduğunu anlatırlar. Gece Kraliçesi için çalıştıklarını söyleyerek, Kraliçe’nin kızının bir resmini Tamino’ya verirler. Eğer bu güzelliğe kayıtsız kalmazsa ödülü şeref ve mutluluk olacaktır.

Operanın bu bölümü diyaloglar şeklinde geçer ve konuşmalar dikkatlice incelenirse verilen mesajların önemi ortaya çıkar. Tamino’nun “kimsen sen?” şeklindeki sorusuna kuşcu Papageno “senin gibi bir insan” şeklinde cevap verir. Üç nedimenin, yalan söyleyen Papageno’ya verdikleri cezalar da ilgi çekicidir. Papageno, kuşları avlayarak Gece Kraliçesi’ne teslim ettiğinde şarap, çörek ve incir gibi ödüller alır. Ancak yalan söylediği için şarap yerine;su, çörek yerine;taş ve incir yerine bir kilit gelir. Bir daha yalan söylemesin diye Papageno’nun ağzına kilit vurulur, konuşamaz .

Tamino, Gece Kraliçesi’nin kızı Pamina’nın resmini görür görmez (!) aşık olur.

Üç nedime, efendileri Gece Kraliçesi’nin Tamino ile konuşacağını söyler. Gece Kraliçesi gök gürültüsü ve şimşek sesleri eşliğinde fevkalade etkileyici bir şekilde (yönetmenin takdiri olmakla birlikte genel tahammül budur) sahneye gelir. Önemli aryasını Tamino’ya hitaben söyler (“o zittre nicht”);

Aryanın ilk bölümünde acı çeken bir anneyi dinleriz, kızını alçak bir adam ondan alır, kızı korkuyla ağlayıp titrerken ona yardım edemez. İkinci bölüm de ise yardım isteyen bir anne yerine daha çok emreden bir kraliçe vardır. Kızını kurtarırsa, Tamino onu eşi olarak alabilecektir.

Bu aryada kızının kaçırılmasını anlatan ve yeni tanıdığı bir adamdan onu kurtarmasını isteyen bir annenin duygularını işitiriz.

Üç nedime, efendileri Gece Kraliçesi’nin Tamino ile konuşacağını söyler. Gece Kraliçesi gök gürültüsü ve şimşek sesleri arasında sahneye gelir ve Tamino’ya hitap eder. Kızının kaçırılmasını anlatır ve Tamino’dan kızını kurtarmasını ister.

Gece Kraliçesi gözden kaybolur ve sahnede Papageno’yu görürüz. Yalan söylediği için üç nedime tarafından cezalandırılmış ve ağzına kilit vurulmuştur. Burada Mozart’ın yeteneği sahne alır ve konuşamayan bir sanatçının melodi yapabilmesini sağlar. “Hm! Hm! Hm!” şeklinde başlayan bu bölüm, operanın en güzel bölümlerindendir .

Üç nedime ile birlikte Papageno ve Tamino sahnededir. Tamino ve Papageno, Gece Kraliçesi’nin kızını kurtarmak için yola çıkacaklardır. Üç nedime, bu zorlu yolculuk için Tamino ve Papageno’ya yardım etmek isterler. Tamino’ya sihirli bir flüt, Papageno’ya sihirii çanlar verirler. Tehlike ile karşılaşınca bunları çalacaklardır. Yolu göstermeleri için de üç delikanlı onlara eşlik edecektir.

Gece Kraliçesi gözden kaybolur . Üç nedime ile birlikte Papageno ve Tamino sahnededir. Tamino ve Papageno, Gece Kraliçesi’nin kızını kurtarmak için yola çıkacaklardır. Üç nedime, bu zorlu yolculuk için Tamino ve Papageno’ya yardım etmek isterler. Tamino’ya sihirli bir flüt, Papageno’ya sihirii çanlar verirler. Tehlike ile karşılaşınca bunları çalacaklardır. Yolu göstermeleri için de üç delikanlı onlara eşlik edecektir.

Pamina sahnede gözükür. Sarastro’nun sarayından kaçmaya çalışırken, Sarastro’nun uşağı zenci Monostatos tarafından yakalanır. Annesinin meraktan öleceğini, kendi canını önemsemediğini Monostatos’a bildirir. Monostatos’un adamları Pamina’yı bağlarken, sahneye Papageno gelir. Tamino ile birlikte Pamina’yı aramak için yola çıkarlar ama birbirlerini kaybederler. Şans eseri Papageno orayı bulur.

Saf Papageno hayatında hiç zenci insan görmemiştir, korkar. Monostatos ise insana benzeyen ama kıyafetleri ve hareketleriyle bir kuş gibi davranan Papageno gibi birini hiç görmemiştir, o da korkar. İkisi de birbirlerine, Mozart’ın enfes müzikleri arasında “Bu bir şeytan olsa gerek” şeklinde hitap ederler.

Pamina sahnededir. Sarastro’nun sarayından kaçmaya çalışırken, Sarastro’nun uşağı zenci Monostatos tarafından yakalanır. Monostatos’un adamları Pamina’yı bağlarken, sahneye Papageno gelir. Tamino ile birlikte Pamina’yı aramak için yola çıkarlar ama birbirlerini kaybederler. Şans eseri Papageno orayı bulur. Nihayet Papageno ve Pamina konuşmaya başlarlar. Bu sahne sadece diyalog içerir ve müzik yoktur. Papageno’nun, Pamina’yı elindeki fotoğrafla tanımaya çalışması komik bir sahne ortaya çıkarır. Nihayet, Papageno kendisini kurtarmak için geldiklerini ve özellikle Tamino’nun fotoğrafını görür görmez Pamina’ya aşık olduğunu ifade eder. Aşk kelimesini duyar duymaz, Papageno kederlenir. Sevgilisi yoktur ve kimse onu sevmemektedir. İlk sahneye çıkışında da eş bulmak istediğini anlatmıştır. İkili arasında pek meşhur bir düet başlar;

Diğer tarafta prens Tamino, üç delikanlının yönlendirmesiyle, Sarastro’nun sarayının önüne gelir. Üç delikanlı Tamino’yu yalnız bırakır ve gider. Sarayın önünde 3 kapı vardır. Tamino, kapılardan birini seçer seçmez karşısına bir adam çıkar. Tamino, Sarastro’nun adamına “kötüye karşı intikam” için geldiğini ifade eder. Adam “aramızda böyle bir kimse yok” şeklinde cevap verir. Tamino, Sarastro’yu sorar ve ondan nefret ettiğini söyler. Adam; “Buranın hakimi Sarastro’dur, neden nefret ediyorsun ondan?” diye sorar. Tamino, Gece Kraliçesi’ni kast ederek; “Bedbaht bir annenin sözleri yeterlidir.” Adam durumu anlar ve operanın en tartışmalı sözlerinden birini eder “Demek kandıran o kadın! Kadınlar tembeldir, zevzektir”. Bu ifadeler uzun süre Mozart’ın aleyhinde kadınlara olumsuz yaklaştığı şeklinde kullanılır. Ancak operanın ilerleyen dakikalarında göreceğimiz, kadın erkek eşitliğinin önemsenmesi ve Pamina’nın vasıfları bu ön yargıyı aşmak için yeterlidir. Adam, Sarastro’yu da dinlemesini ona göre karar vermesini tavsiye eder. Tamino’yu yalnız bırakır ve çıkar. Bu arada Tamino, Pamina’nın yaşadığını öğrenir. Sevinç ve heyecanla, Pamina’yı bulacağını ifade eder. Sihirli flütünü çalmaya başlar.

Etrafı dolduran vahşi hayvanlar, Tamino’nun sihirli flütünden etkilenerek sakinleşir ve oradan uzaklaşırlar. Tamino’nun flüt sesi Papageno ve Pamina’ya da ulaşır. Papageno’da kendi flütüyle Tamino’ya cevap verir. İki tarafta birbirini bulmuştur.

Diğer tarafta prens Tamino, üç delikanlının yönlendirmesiyle, Sarastro’nun sarayının önüne gelir. Üç delikanlı Tamino’yu yalnız bırakır ve gider. Sarayın önünde 3 kapı vardır. Tamino, kapılardan birini seçer seçmez karşısına bir adam çıkar. Tamino, Sarastro’nun adamına “kötüye karşı intikam” için geldiğini ifade eder. Adam “aramızda böyle bir kimse yok” şeklinde cevap verir. Tamino’ya, Sarastro’yu da dinlemesini ve ona göre karar vermesini tavsiye eder. Tamino’yu yalnız bırakır ve çıkar. Bu arada Tamino, Pamina’nın yaşadığını öğrenir. Sevinç ve heyecanla, Pamina’yı bulacağını ifade eder. Sihirli flütünü çalmaya başlar. Tamino’nun flüt sesi Papageno ve Pamina’ya da ulaşır. Papageno’da kendi flütüyle Tamino’ya cevap verir. İki tarafta birbirini bulmuştur.

Pamina ve Papageno heyecanla Tamino’yu bulmak için koşarlarken, karşılarına tekrar Monostatos ve adamları çıkar. Pamina ve Papageno’yu yakalayıp bağlamak isterler. Kuşçu Papageno , 3 nedimenin verdiği sihirli çanları çalmaya başlar. Monastos ve adamları müziğin etkisiyle dans etmeye başlar ve uzaklaşırlar. İkilinin sözleri çarpıcıdır “Her iyi adam böyle bir çıngarak bulsa, keşke yense kötüleri kolayca” . Uzaktan gelen marş, Sarastro’nun yaklaştığını haber verir. Papageno korkmaktadır; “Fare olsaydım kaçardım deliğe, sümüklü böcek olsaydım girerdim kabuğuma”.

Sarastro’nun sarayında, kalabalık bir salon. Sahne çok güzel bir marş ile açılır. Sarastro, prens Tamino, Pamina ve Papageno’nun sınavlardan geçmesi durumunda kendi aralarına alabileceklerini belirtir. İzleyiciler, hiç şüphesiz Sarastro’nun manevi bir lider olduğunu ve etrafında kendisine inanan insanların toplandığını anlar. Burası saray değil, bir nevi tarikattır. Tarikat ileri gelenlerinin onayı ile Tamino, Pamina ve Papageno’nun sınava girmesi kabul edilir. Sarastro bu duruma sevinir, Tanrıça İsis ve Tanrı Osiris’e teşekkür edip, gençlere yardım etmeleri için dua eder.

Osiris, ilkel bir hayat süren Mısırlıları uygarlaştırır. İlk tarım araçlarını yapmayı, toprağı işlemeyi, buğdayı ve üzümü yetiştirmeyi, ekmek, şarap ve bira yapmayı öğretir. Tapınak inşa etmeyi ve tanrılara tapınmayı öğretir ve dini törenler düzenler. Osiris, doğal kaynaklara hükmetmekte, onunla birlikte rüzgarlar esmekte, ekinler yeşermekte ve hayvanlar yetişmektedir yani başlangıçta Osiris kural koyucu bir doğa tanrısı dır. Ancak Osiris, daha çok ölüm tanrısı olarak tanınır. Eski Mısırlılar, insan son nefesini verdiği anda ruhunun uzun bir yolculuğa çıkıp ölüm tanrısı Osiris ile yargıçlarının huzuruna vardığını düşünürler.

Sarastro’nun sarayında, kalabalık bir salon. Sahne çok güzel bir marş ile açılır. Sarastro, prens Tamino, Pamina ve Papageno’nun sınavlardan geçmesi durumunda kendi aralarına alabileceklerini belirtir. Tarikat ileri gelenlerinin onayı ile Tamino, Pamina ve Papageno’nun sınava girmesi kabul edilir. Sarastro bu duruma sevinir, Tanrıça İsis ve Tanrı Osiris’e teşekkür edip, gençlere yardım etmeleri için dua eder.

Tamino, tapınağa dostluk ve aşkı bulmak için geldiğini ifade eder. Papageno’nun ise sevgilisi yoktur. Bunu öğrenen tarikat ileri gelenleri, Sarastro’nun Papageno’ya bir eş vereceğini müjdeler. Sınav başlar. İkinci bir emre kadar konuşmaları yasaktır.

Rahipler gidince, üç nedime sahneye gelerek, sınavı geçmemeleri için ikiliyi sıkıştırırlar. Gece Kraliçesi’nin emirlerini yerine getirmelerini, Sarastro’nun düşman olduğunu ifade ederler. Tamino hiç cevap vermez, Papageno ise konuşma yasağına rağmen üç nedimeye laf yetiştirmeye çalışır.

Diğer tarafta Pamina sarayın bahçesinde uyumaktadır. Ay ışığının aydınlattığı ortamda, Monostatos gözükür ve pek meşhur şarkısıyla uyumakta olan Pamina’ya bakarken, gökyüzündeki ay a seslenir;

Monostatos bu kısa aryasında, yalnızlığından ve ten renginden ötürü böyle güzel bir kadını sevmenin imkansızlığından bahseder. Kendini tutamaktadır, bu hazzı yaşamak ister. Tam bu sırada, Pamina’nın annesi Gece Kraliçesi ikinci kez sahneye gelir, kızını Monostatos’tan kurtarır.

Sınav başlar. İkinci bir emre kadar konuşmaları yasaktır. Üç nedime sahneye gelerek, sınavı geçmemeleri için ikiliyi sıkıştırırlar. Gece Kraliçesi’nin emirlerini yerine getirmelerini, Sarastro’nun düşman olduğunu ifade ederler. Tamino hiç cevap vermez, Papageno ise konuşma yasağına rağmen üç nedimeye laf yetiştirmeye çalışır.

Tam bu sırada, Pamina’nın annesi Gece Kraliçesi ikinci kez sahneye gelir, kızını Monostatos’tan kurtarır. Opera tarihinin en meşhur aryalarından biri başlamak üzeredir ;

Kral kocası ölürken sihir kaynağı nı Sarastro’ya verir ve Gece Kraliçesi’nin hiç gücü kalmaz. Pamina ‘nın Sarastro hakkında olumlu konuşması, iyi bir insan olduğunu hatta babasının arkadaşı olduğunu söylemesiyle birlikte, gece kraliçesi daha da öfkelenir ve meşhur aryasını okur. Bu arya ile bir anne, elindeki hançeri de göstererek, öz kızından başkasının canını almasını ister.

Gece Kraliçesi ilk perdede yaptığı gibi aryasını söyler ve gözden kaybolur. Monostatos konuşulanları duyar. Eğer kendisini severse hem annesini hem onu kurtaracağını Pamina’ya söyler. Sarastro sahnede gözükür ve Monostatos’u kovar. Pamina, Sarastro’dan annesini af etmesini isterken, Sarastro Pamina’yı teselli eder. “Burada kin ve intikama yer yoktur, sadece sevgi ve şefkat hüküm sürer.” şeklinde cevap verir.

Tamino ve Papageno sesiz kalma sınavını başarıyla bitirmek üzeredir. Sınavın son seviyesi sevgilileri ile karşılaşmalarıdır. Önce Papageno , Papagena ile karşılaşır. Kendisini tutamaz onunla sohbet eder. Sonra Pamina ile Tamino buluşur. Tamino kurala uyar ve Pamina ile konuşmaz. Pamina, Tamino’nun kendisi ile konuşmaması nedeniyle mutsuzdur. Sınavın konusundan habersizdir ve yeni bulduğu aşkını kaybettiğini düşünerek üzüntüsünü anlatan aryasını söyler;

Tam bu sırada, Pamina’nın annesi Gece Kraliçesi ikinci kez sahneye gelir, kızını Monostatos’tan kurtarır. Opera tarihinin en meşhur aryalarından birini söyler, kızından Sarastro’yu öldürmesini ister. Gece Kraliçesi ilk perdede yaptığı gibi aryasını söyler ve gözden kaybolur.

Tamino ve Papageno sesiz kalma sınavını başarıyla bitirmek üzeredir. Sınavın son seviyesi sevgilileri ile karşılaşmalarıdır. Tamino kurala uyar ve Pamina ile konuşmaz. Pamina, Tamino’nun kendisi ile konuşmaması nedeniyle mutsuzdur. Sınavın konusundan habersizdir ve yeni bulduğu aşkını kaybettiğini düşünerek üzüntüsünü anlatır.

Papageno ise karşısına çıkan (koca karı) Papagena ile konuşur. Kendisini kontrol edemeyen ve oyunun neşe kaynağı olan Papageno’nun sınavı geçmesi zordur. Tarikat ileri geleni durumunu Papageno’ya anlatır. Zaten Papageno’nun da erdem ya da olgunlaşmak gibi bir arzusu yoktur. Güzel aryasıyla isteğini anlatır;

Güzel şarkısı bitince, kocakarı görünümündeki Papagena tekrar sahneye gelir. Kadın elini uzatır. Eğer elini kabul etmezse burada hapis olacağını, su ve ekmekle yaşayacağını söyler. Papageno düşünür ve elini verir. O anda kocakarı Papagena, genç ve güzel bir Papagena’ya dönüşür.

Papageno ise karşısına çıkan (koca karı) Papagena ile konuşur. Kendini kontrol edemeyen ve oyunun neşe kaynağı olan Papageno’nun sınavı geçmesi zordur. Tarikat ileri geleni durumunu Papageno’ya anlatır. Zaten Papageno’nun da erdem ya da olgunlaşmak gibi bir arzusu yoktur. Bu arada, kocakarı görünümündeki Papagena tekrar sahneye gelir. Kadın elini uzatır. Eğer elini kabul etmezse burada hapis olacağını, su ve ekmekle yaşayacağını söyler. Papageno düşünür ve elini verir. O anda kocakarı Papagena, genç ve güzel bir Papagena’ya dönüşür.

Bu arada Pamina mutsuz ve umutsuzdur. Tamino’ya bir daha kavuşamayacağını düşünür. Annesinin Sarastro’yu öldürmek için verdiği hançer ile canına kıymayı dahi düşünür. Üç delikanlı sahneye gelir ve Pamina’ya yardım ederler. İntihar etmenin ruhuna zarar vereceğini ve günah olduğunu ifade ederler. Sarastro’da sahneye gelir, Pamina’ya sınavı anlatır ve Tamino ile Pamina’yı bir araya getirir. Pamina, Tamino ile birlikte kalan imtihanlara da girmek ister, öleceklerse birlikte öleceklerdir. Artık Tamino, kalan iki sınavı Pamina ile birlikte verecektir. Sihirli flütün de yardımıyla, önce kızgın alevlerden sonra azgın şelaleden geçerler. Sınav başarıyla verilmiştir. Sarastro, Pamina ve Tamino’yu tarikata kabul eder.

Ve final sahnesi başlar. Herkes isteklerine kavuşmuştur ama Gece Kraliçe’si kaybettiği güçlerini geri alamamıştır. Monostatos, Gece Kraliçesi ve üç nedime sahnededir. Birbirlerine sessiz olmalarını söyleyerek (stille! stille!) tapınağa doğru ilerler. Anlarız ki, Monostatos Sarastro’yu öldürecek ve karşılığında Pamina’yı alacaktır. Gökgürültüleri arasında korkunç bir fırtına kopar ve beşi birden yok olur. Sahneye Sarastro ve tarikat ileri gelenleri gelir. Tamino ve Pamina mutludur. Tanrı İsis ve Osiris, onları güzellik ve akılla taçlandırmıştır.